DİYARBAKIR HABER - Diyarbakır Sebze ve Meyve Hali Kooperatif Başkanı Murat Taş köklü esnaflardan. Hal yasasındaki eksikliklere ve tarım piyasasındaki fahiş fiyat tartışmalarına yönelik özel açıklamalarda bulundu. Taş, çarşı ve pazarlardaki tezgâhlarda satılan meyve ve sebzelerin yüzde 70'inin hal kayıt dışı olduğunu belirterek, kapsamlı denetim çağrısı yaptı.
Sabit denetim noktaları kurulsun
Şehir girişlerinde uygulanan güvenlik denetimlerine benzer bir modelin ticaret için de hayata geçirilmesi gerektiğini belirten Taş, kayıt dışılığın ve denetimsizliğin ancak bu şekilde biteceğini vurguladı.
Şehir giriş noktalarında nasıl polis denetim noktaları varsa, aynı şekilde trafik, maliye, belediye, ticaret bakanlığı ve hal komisyonu her bölgeye birer denetim noktası koyup denetlerse her şey şeffaflık kazanır. Çarşı ve pazardaki tezgâhlarda yer alan ürünlerin yüzde 70'i hal dışından geliyor, bunu ispatlarım.
Rol karmaşası ve haksız rekabet vurgusu
Hal esnafı, pazarcıların hem üretim yapıp hem de kendi ürünlerini doğrudan pazarda satmasının sektörde rol karmaşasına ve haksız rekabete yol açtığını savunuyor. Taş, üreticinin toprakla buluşmasının kötü bir şey olmadığını, ancak denetimsiz bir şekilde hem tarlada hem pazarda olmanın hal esnafını mağdur ettiğini belirterek, Çiftçi çiftçiliğini, pazarcı pazarcılığını, kabzımal kabzımallığını yapacak. Ancak pazarcı hem ekiyor hem satıyor, bu da piyasada dengeleri bozuyor diyerek durumun mahiyetine dikkat çekti.
Zincir marketler 6 aylık çek veriyor, küçük esnaf zor durumda
Zincir marketler ile küçük hal esnafı arasındaki ödeme dengesizliklerine de değinen Taş, küçük üreticinin yaşadığı finansal sıkıntıları şu sözlerle dile getirdi:
Marketler ve zincir marketler bize 6 aylık çek veriyor, ancak kendilerinden bu şekilde bir çalışma talep edemezsiniz, para peşindir. Marketlerin fiyatlarına baktığımızda, bizden aldıkları fiyatlar ile raflara koydukları rakamlar arasındaki uçuruma anlam veremiyoruz; bu kadar fark nasıl konulabiliyor?
Soğan ve patates krizi olmayan şeyin stoğu yapılamaz
Son dönemin en çok tartışılan ürünleri olan patates ve soğan fiyatlarındaki artışın tamamen arz-talep dengesizliğinden kaynaklandığını vurgulayan Taş, stokçuluk iddialarına tepki gösterdi.
Soğan ve patates konusunda olmayan bir şeyin önüne kimse geçemez, kaçırılan nokta arz ve talep meselesidir. Üretim az, maliyetler yüksek; işçilik ve hava yağan yağışlar nedeniyle verim düştü. Yetersiz verim yüzünden ürünler Mısır, İran ve Kazakistan'dan gelmeye başladı. Tabi hâliyle nakliye fiyatları da biniyor. Tonu 35 dolar artı KDV, nakliyesi ise 50-60 milyar tutuyor. Geçen sene ürün tarlada çöpe döküldü, taşıyacak işçi bulunamadı. Depolarda kışlık soğan tükendi, olmayan şeyin stoğu yapılamaz.
Pazarcılar bizi günah keçisi yapmasın
Pazarcılar ile üretici ve kabzımallar arasındaki ilişkiyi değerlendiren Murat Taş, fiyatların Eylül-Ekim aylarına kadar bu seyri sürdüreceğini öngördüklerini belirtti.
Pazarcılar bizi günah keçisi yapmasın. Bugün pazarcı aynı zamanda üreticidir, pazarcıdır, kabzımaldır. İlkokul birden beri halin içindeyim, 3 kuşaktır bu mesleği devam ettiriyorum.
Denetim eksikliği piyasayı kontrolden çıkarıyor
Murat Taş, mevcut denetim eksikliğinin piyasada hem haksız rekabete hem de şeffaf şıklığa yol açtığını belirterek, Denetimler artırılırsa çiftçi çiftçiliğini, pazarcı pazarcılığını, kabzımal kabzımallığını yapar; ancak denetim mekanizması iyi çalışmadığı sürece fiyatlarda istikrarı sağlamak ve şeffaflığı yakalamak mümkün değil diyerek yetkilileri göreve çağırdı. Hal, Diyarbakır’ın mutfağıdır; buranın panayır yeri gibi olması gerekirken pazarcı hem ekiyor hem satıyor. Eylül-Ekim'e kadar pazarcı bize uğramaz.
Tüketicilere de seslenen Taş, Bizim denetim yapmak, cezai sistem uygulamak gibi bir görevimiz yok, ancak her gelene doğruları söylüyoruz. Ev hanımları bilsin ki, ne bizim ne de onların yapacağı bir şey var; ancak boykot yapabilirsiniz, fakat kaç hafta patates, soğan ve domates almamazlık yapabilirsiniz? Şeffaflığın sağlanması tamamen ilgili makamların sorumluluğundadır dedi.
Tedarik zincirindeki şeffaflık eksikliği
Fiyatların tarladan rafa gelene kadar neden katlandığı konusu net bir şekilde denetleyemediği için, her iki kesim de birbirini suçlamakta; fatura ise sonuç olarak tüketiciye yüksek fiyatlar olarak yansımaktadır.
Güncel Diyarbakır Hal Fiyat Listesi (TL / Kg)
Belediye hal programı güncellemelerine göre günlük hazırlanan ve yetkililer tarafından takip edilen güncel meyve-sebze toptan fiyatları şu şekilde sıralandı.
● Domates (Adana, Antep): 15 - 20 TL
● Salatalık: 20 - 25 TL
● Patlıcan: 15 - 20 TL
● Sivri Biber: 40 - 50 TL
● Dolmalık Biber: 55 - 60 TL
● Kabak: 20 - 25 TL
● Kapya Biber: 20 - 25 TL
● Kuru Soğan: 40 TL
● Sarımsak: 40 TL
● Yeşil Fasulye: 40 TL
● Patates: 30 TL
● Kavun: 10 TL
● Karpuz: 8 TL
● Muz: 40 TL
● Kayısı: 40 TL
● Çilek: 70 TL
● Kiraz: 50 TL
● Şeftali: 40 TL
● Nektarin: 50 TL
● Armut: 40 TL
● Üzüm: 40 TL
● Elma: 40 TL