DİYARBAKIR HABER - Sur ilçesi, bir zamanlar binlerce insanın yaşadığı, sokaklarında hayatın hiç durmadığı tarihi dokusuyla anılırken; bugün derin bir sessizlik ve dönüşüm süreciyle karşı karşıya. 2015 yılında yaşanan çatışmalı sürecin ardından hızlanan göç dalgası, ilçenin demografik yapısını köklü biçimde değiştirirken, Türkiye İstatistik Kurumu verileri bu değişimin boyutunu çarpıcı şekilde ortaya koyuyor. Nüfusun yarıdan fazla azalması, sadece sayısal bir gerilemeyi değil; aynı zamanda ekonomik canlılığın zayıflamasını, mahalle kültürünün çözülmesini ve tarihi mirasın geleceğine dair endişeleri de beraberinde getiriyor.
Sur ilçesinde 2015 yılında yaşanan çatışmalı sürecin etkileri, aradan geçen yıllara rağmen hâlâ derinden hissediliyor. Türkiye İstatistik Kurumu verileri, ilçenin merkez mahallelerinde yaşanan dramatik nüfus kaybını gözler önüne sererken; bu düşüşün yalnızca demografik değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçlar doğurduğu görülüyor.
Nüfus yarıdan fazla azaldı
2015 yılında Sur’un merkez mahallelerinde toplam 50 bin 341 olan nüfus, 2025 yılı itibarıyla 23 bin 350’ye kadar geriledi. İlçe genelinde ise 2014’te 121 bin 750 olan nüfusun, 2025’te 97 bin 961’e düştüğü kaydedildi. Bu tablo, Sur’un hem merkezinde hem de genelinde ciddi bir nüfus kaybı yaşandığını ortaya koyuyor.
Mahalle mahalle çöküş
Özellikle çatışmaların yoğun yaşandığı mahallelerdeki düşüş dikkat çekici boyutlara ulaştı:
Hasırlı Mahallesi: 5.696’dan 867’ye
Fatihpaşa Mahallesi: 5.153’ten 657’ye
Cevat Paşa Mahallesi: 3.256’dan 1.755’e
Dabanoğlu Mahallesi: 3.705’ten 1.797’ye
Cemal Yılmaz Mahallesi: 2.104’ten 278’e
Savaş Mahallesi: 2.409’dan 324’e
Bazı mahallelerde nüfusun neredeyse yok denecek seviyeye gerilemesi, bölgedeki yaşamın büyük ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.
“Mahalleler haritadan siliniyor”
Özellikle Savaş ve Cemal Yılmaz mahallelerinde yıkımın izleri hâlâ silinmiş değil. Aradan geçen yıllara rağmen bazı tescilli yapıların onarılmaması dikkat çekerken, Cemal Yılmaz Mahallesi’nde kurşun izlerinin hâlâ görülebildiği ve birçok yapıda restorasyon çalışmalarının başlamadığı ifade ediliyor. Bu durum, “yaralar gerçekten sarıldı mı?” sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
Göç ekonomiyi de vurdu
2015 sonrası yaşanan yoğun göç dalgası, Sur ekonomisini doğrudan etkiledi. Nüfusun azalmasıyla birlikte belediye gelirlerinde ciddi düşüş yaşanırken, ilçe genelinde ticari hareketlilik de zayıfladı. Sessizleşen sokaklar ve kapanan iş yerleri, değişimin en somut göstergeleri arasında yer alıyor.
Yeniden canlandırma arayışları
Sur Belediyesi, ilçeyi yeniden canlandırmak ve nüfusu artırmak için çeşitli çalışmalar yürütüyor. Ancak vatandaşlar, özellikle tarihi mahallelerde restorasyon süreçlerinin hızlandırılması ve yaşamın yeniden inşa edilmesi gerektiğini dile getiriyor.
Eşbaşkan Örhan: Nüfus 100 binin altına düştü
Sur Belediyesi Eş Başkanı Adnan Örhan, Öz Diyarbakır Gazetesi’ne yaptığı değerlendirmede, nüfus düşüşünün ilçenin en temel sorunlarından biri haline geldiğini vurguladı. Örhan, göreve geldikleri günden bu yana nüfus meselesini öncelikli gündem maddesi yaptıklarını belirterek, “Yaklaşık iki yıldır bu konuyu ciddi anlamda kendimize dert ettik. Bu konuda çeşitli çalışmalar yürüttük ancak henüz istediğimiz sonucu elde edemedik” ifadelerini kullandı.
“120 binlerden 100 binin altına düştük”
Sur’un geçmişte 120-130 bin bandında olan nüfusunun bugün 100 binin altına gerilediğini belirten Örhan, son verilere göre nüfusun 97 bin civarında olduğunu söyledi. Örhan, “Çatışmalı süreçten sonra Sur’dan ciddi bir göç dalgası oldu. Bu göçün etkilerini hâlâ yaşıyoruz. TÜİK verilerine göre nüfusumuz 97 bin seviyelerine kadar geriledi. Bu bizim için çok ciddi bir kayıp” dedi.
“Teknokent’te yaşıyorlar ama kayıtlarını taşımıyorlar”
Örhan, Dicle Üniversitesi arkasında yer alan ve hızla büyüyen Teknokent yerleşim alanına dikkat çekerek, burada yaşayan önemli bir nüfusun resmi olarak Sur’da görünmediğini ifade etti. Eşbaşkan Örhan, “Orada ciddi bir nüfus var. Ancak birçok kişi adresini Sur’a taşımıyor. Yaptığımız görüşmelerde özellikle aileler, bölgede okul gibi temel hizmetlerin eksik olmasını gerekçe gösteriyor” dedi.
“Hizmet bekleniyor ama kayıt başka yerde”
Nüfus kayıtlarının başka ilçelerde olması nedeniyle belediyenin ciddi bir çıkmaz yaşadığını dile getiren Örhan, şunları söyledi: “İnsanlar Sur’da yaşıyor ama nüfus kayıtları başka yerlerde. Buna rağmen Sur Belediyesi’nden sınırsız hizmet bekleniyor. Bu durum bizim açımızdan ciddi bir sorun oluşturuyor.”
Bütçe ve Temsil Sorunu
Nüfus düşüşünün sadece hizmetleri değil, belediyenin mali yapısını da doğrudan etkilediğini belirten Örhan, İller Bankası’ndan gelen payın nüfusa göre belirlendiğini hatırlattı. Eşbaşkan Örhan, “Nüfusumuz düştüğü için bütçemiz de düşüyor. Bu nedenle son 2-3 yıldır ciddi mali sıkıntılar yaşıyoruz. Hatta bu durum meclis üyeliklerine de yansıdı. Nüfus 100 binin altında kaldığı için 6 meclis üyemiz eksik kaldı” diye konuştu.
Kadrolar da etkilendi
Nüfus azalmasının belediye kadrolarında da daralmaya yol açtığını ifade eden Örhan, başkan yardımcılıklarından müdürlüklere kadar birçok birimde eksiklik yaşandığını söyledi. Örhan, “Kadrolarımızda ciddi sıkıntılar var. Bu durum hizmet üretme kapasitemizi doğrudan etkiliyor” diye konuştu.
Haziran sonrası yeni hamle
Sorunun çözümü için yeni bir sürece hazırlandıklarını açıklayan Örhan, Haziran ayı sonrası kapsamlı bir çalışma başlatacaklarını duyurdu. “Bir komisyon kuracağız” diyen Örhan, “Bu meseleyi tüm boyutlarıyla ele alacağız. Kaymakamlık, büyükşehir belediyesi, muhtarlar ve diğer kamu kurumlarıyla birlikte hareket ederek destek isteyeceğiz” ifadelerini kullandı.
“Bu çok büyük bir sorun”
Eşbaşkan Örhan, nüfus düşüşünün Sur için hayati bir mesele olduğunun altını çizerek sözlerini şöyle tamamladı: “Bu gerçekten çok büyük bir sorun. Özellikle çatışmalı süreç sonrası yaşanan göç, bu sorunu daha da derinleştirdi. Biz bu sorunu çözmek için elimizden gelen tüm çabayı göstereceğiz.”
Hasırlı Mahalle Muhtarı Usun; Nüfus kaybı çarpıcı boyutlara ulaştı
Çatışmalı ortamdan dolayı nüfusu 5 bin 697’den, 867’e düşen Hasırlı Mahallesi Muhtarı Emrah Usun ise, mahallede yaşanan nüfus kaybının çarpıcı boyutlara ulaştığını belirterek, geçmişte binlerce kişinin yaşadığı mahallede bugün çok sınırlı sayıda insanın kaldığını ifade etti. Usun, “Mahallemizin nüfusu 5 bin 696’dan 867’ye kadar düştü. Bu çok ciddi bir kayıp. Eskiden sokaklarımız doluydu, şimdi birçok ev boş” dedi.
“Mahalle kültürü de kayboluyor”
Nüfus düşüşünün sadece sayısal bir azalma olmadığını vurgulayan Usun, mahalle yaşamının da ciddi şekilde etkilendiğini dile getirdi. Usun, “İnsanlar göç etti, komşuluk ilişkileri zayıfladı. Mahalle kültürü de bu süreçte büyük zarar gördü” ifadelerini kullandı.
Fatihpaşa Mahalle Muhtarı Moğolgani: Bu sadece bir sayı değil
Fatihpaşa Mahalle Muhtarı Abdulkadir Moğolgani de, mahalledeki nüfus kaybının çok ciddi boyutlara ulaştığını belirterek, “Bir zamanlar 5 bin 153 olan nüfusumuz bugün 657’ye kadar düştü. Bu sadece bir sayı değil, mahallemizin sosyal yapısının da büyük ölçüde değiştiğini gösteriyor. Göç nedeniyle birçok ev boş kaldı, mahallede eski canlılık kalmadı” dedi.
Muhtar Sanay: Mahallede Fiili Nüfus Daha Fazla
Ziya Gökalp Mahalle Muhtarı Muhsin Sanay ise, mahalle özelinde benzer bir tabloya dikkat çekti. Sanay, resmi nüfus ile fiili nüfus arasında ciddi fark olduğunu belirtti. Sanay, “Mahallemizde yaşayan insan sayısı ile kayıtlarda görünen nüfus aynı değil. Birçok kişi burada yaşıyor ama adresini başka ilçelerde tutuyor” dedi.
“Hizmet Planlaması Zorlaşıyor”
Muhtar Sanay, bu durumun özellikle yerel hizmetlerin planlanmasında sorun yarattığını vurgulayarak şunları söyledi: “Resmi nüfusa göre planlama yapılıyor ama sahadaki gerçek farklı. Bu da altyapıdan sosyal hizmetlere kadar birçok alanda sıkıntı doğuruyor.”
Kültürel miras için kritik süreç
Uzmanlara göre Sur’daki nüfus kaybı, yalnızca demografik bir gerileme değil; aynı zamanda tarihi ve kültürel miras açısından da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Yüzyıllardır yaşayan mahalle kültürünün kaybolma riskiyle karşı karşıya olduğu ilçede, daha hızlı ve kapsamlı adımlar atılması gerektiği vurgulanıyor.