DİYARBAKIR HABER - Tarihi Sur ilçesinin dar sokakları arasında yer alan ve halkın "Sinek Fırını" olarak bildiği Lalebey Fırını, yalnızca ekmek üreten bir işletme değil, aynı zamanda Diyarbakır'ın yüzyıllardır süregelen mutfak kültürünün yaşayan temsilcilerinden biri olmayı sürdürüyor.
İşletmeci Zeki Çelik'in anlattığına göre fırın, kuşaktan kuşağa aktarılan bir aile mirası olarak bugün de faaliyetini sürdürüyor. Dededen babaya, babadan çocuklara geçen ustalık geleneği sayesinde hem tarihi yapı korunuyor hem de unutulmaya yüz tutan lezzetler yeniden sofralara taşınıyor.
Unutulan "Nacho" Ekmeği Yeniden Üretiliyor
Zeki Çelik, bugün yeniden üretmeye başladıkları ekmeğin yıllarca Diyarbakır'da yapılmayan ve neredeyse tamamen unutulan bir lezzet olduğunu söyledi. Mahalle içerisinde sınırlı sayıda üretildiği için uzun yıllar geniş kitleler tarafından bilinmeyen ekmeğin, Lalebey Fırını'nda yeniden hayat bulduğunu belirten Çelik, amaçlarının sadece ekmek üretmek değil, kaybolmaya yüz tutmuş bir kültürü yeniden yaşatmak olduğunu ifade etti.
Kökeni yüzyıllar öncesine uzanan bir lezzet
Çelik'in verdiği bilgilere göre ekmeğin asıl adı "Lazu Ekmeği" olarak biliniyor. "Lazu" kelimesinin Zazacadan geldiğini belirten Çelik, bu ekmeğin geçmişte Zaza toplumunda kullanılan bir ekmek türü olarak anıldığını söyledi.
Ancak ekmeğin tarihinin bunun da ötesine uzandığını ifade eden Çelik, bu lezzetin bölgede yaşamış Süryani ve Ermeni topluluklarının mutfak kültüründen günümüze taşınan önemli miraslardan biri olduğunu dile getirdi. Zaman içerisinde farklı kültürlerin etkisiyle Diyarbakır mutfağının ayrılmaz bir parçası haline gelen ekmek, bugün yeniden üretilerek kültürel hafızaya kazandırılıyor.
"Nacho" İsmi Kürtçedeki "Nan" Kelimesinden Geliyor
Bugün halk arasında "Nacho" olarak bilinen ekmeğin isminin ise Kürtçede ekmek anlamına gelen "nan" sözcüğünden türediğini belirten Çelik, ürünün hem sade hem de peynirli çeşitlerinin bulunduğunu söyledi.
İnce yapısı, uzun hazırlık süreci ve ustalık gerektiren üretim tekniği nedeniyle bu ekmeğin kolay hazırlanamadığını ifade eden Çelik, her aşamasının el emeği ve deneyim istediğini vurguladı.
4 bin yıllık geçmişe sahip tarihi fırın
Lalebey Fırını'nın yalnızca ürettiği ekmeklerle değil, tarihi geçmişiyle de dikkat çektiğini belirten Çelik, fırının Diyarbakır'ın ilk fırınlarından biri olarak kabul edildiğini söyledi. Fırının girişinde bulunan yaklaşık 4 bin yıllık taşın bu tarihi geçmişin önemli bir göstergesi olduğunu ifade eden Çelik, bu nedenle tarihi mirası yaşatmanın kendileri için büyük bir sorumluluk olduğunu dile getirdi.
Mahalleden Türkiye'ye, Türkiye'den yurt dışına
Bir dönem yalnızca mahalle sakinlerinin bildiği Nacho ekmeğinin bugün Türkiye'nin birçok iline gönderildiğini anlatan Çelik, yurt dışından da sipariş aldıklarını belirtti.
Diyarbakır'ın yerel lezzetlerinden biri olan ekmeğin artık yalnızca bölgeye değil, Türkiye'nin dört bir yanına ve farklı ülkelere ulaştığını ifade eden Çelik, bu durumun hem kendileri hem de Diyarbakır adına büyük bir gurur kaynağı olduğunu söyledi.
Ustalık geleneği gelecek kuşaklara aktarılıyor
Fırındaki bilgi ve deneyimin yıllar içerisinde usta-çırak ilişkisiyle aktarıldığını söyleyen Çelik, kendisinin de önceki ustalardan öğrendiği üretim tekniklerini bugün çıraklarına ve çocuklarına öğrettiğini belirtti.
Diyarbakır'ın eski tarih kitaplarında da Nacho ekmeğine yer verildiğini ifade eden Çelik, bu kültürel mirasın yazılı kaynaklarla da desteklendiğini söyledi. "Bu kültürü yaşatacağız ve unutturmayacağız." diyen Çelik, amaçlarının yalnızca ekmek üretmek değil, Diyarbakır'ın binlerce yıllık gastronomi mirasını gelecek nesillere eksiksiz şekilde aktarmak olduğunu vurguladı.