DİYARBAKIR HABER - Diyetisyen Sümeyye Kaymak, çölyak hastalığı (gluten enteropatisi) ve tedavi süreci hakkında önemli bilgiler paylaştı. Kaymak, çölyak hastalığının buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten proteinine karşı bağışıklık sistemi yanıtı sonucu ince bağırsağın iç yüzeyinde hasara yol açan otoimmün bir rahatsızlık olduğunu belirtti.
“Eskiden sadece sindirim sistemiyle sınırlı bir hastalık olarak görülse de artık çölyak, vücudun tamamını etkileyebilen sistemik bir durum olarak değerlendiriliyor” diyen Kaymak, genetik yatkınlığı olan bireylerde, tip 1 diyabet veya tiroid hastalığı olanlarda ve Down sendromlu kişilerde daha sık görüldüğünü söyledi. Dünya genelinde nüfusun yaklaşık yüzde 1’ini etkileyen hastalık, ince bağırsak villuslarında hasara neden oluyor.
Çölyak Hastalığının Belirtileri ve Türleri
Kaymak, çölyak belirtilerinin kişiden kişiye değişiklik gösterebileceğini ifade etti. Çocuklarda sindirim sistemi şikâyetleri daha belirgin olurken, yetişkinlerde kansızlık, yorgunluk ve halsizlik gibi sistemik belirtiler öne çıkabiliyor.
Sindirim sistemi belirtileri:
Karın ağrısı ve şişkinlik
Kronik ishal veya kabızlık
Gaz problemleri
Mide bulantısı
Sistemik belirtiler:
Demir eksikliği anemisi
İştahsızlık ve kilo kaybı
Çocuklarda büyüme geriliği
Yorgunluk ve halsizlik
Cilt döküntüleri
Ağız içinde aftlar
Hastalık, tipik (klasik) çölyak, potansiyel çölyak ve non-çölyak gluten hassasiyeti olarak üçe ayrılıyor. Tipik çölyakta büyüme geriliği, ishal, kusma ve karın ağrısı gibi belirtiler görülürken, potansiyel çölyakta antikor pozitifliği olmasına rağmen biyopsiler normal olabilir. Non-çölyak gluten hassasiyeti ise çölyak testleri negatif olmasına rağmen gluten tüketimiyle benzer semptomlar gösteren kişilerde görülüyor.
Tek Etkili Tedavi: Glutensiz Diyet
Kaymak, çölyak hastalığının tek etkin tedavisinin ömür boyu sürecek gluten içermeyen diyet olduğunu vurguladı. Diyette en küçük gluten miktarının bile bağırsak hasarına yol açabileceğine dikkat çeken Kaymak, market alışverişinde etiketlerin dikkatlice okunmasını önerdi.
Gluten içeren başlıca besinler:
Buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan ekmek, simit, pide
Kek, pasta ve işlenmiş tatlılar
Malt içeren yiyecek ve içecekler
İşlenmiş et ürünleri, cips ve paketli patates kızartmaları
Bulgur, kuskus, irmik ve makarna
Gluten içermeyen besinler:
Tüm sebzeler ve meyveler
Bakliyatlar
Yumurta, et, tavuk, balık
Pirinç, mısır, patates ve bunların unları
Katkısız yağlar, bal, reçel
Gluten içermeyen unlar (kestane, nohut, karabuğday, badem unu vb.)
Kaymak ayrıca yulafın gluten içermediğini, ancak çapraz bulaş riskine karşı yalnızca glutensiz sertifikalı yulaf tüketilmesini önerdi.
Glutensiz Diyet Uygulamasında Önemli Noktalar
Doğal gıdalarla beslenmeye öncelik verilmeli.
Dışarıda yemek yerken dikkatli seçim yapılmalı, mümkünse dışarıda yemek sınırlı olmalı.
Ambalajsız veya etiketsiz gıdalardan kaçınılmalı.
İlaç, kozmetik ve bazı turşu/sirkelerde gluten içeriklerine dikkat edilmeli.
Glutenli ve glutensiz gıdaların hazırlanmasında ayrı ekipman kullanılmalı; buzdolabında glutensiz ürünler üst raflarda saklanmalı.
Süt ürünleri başlangıçta tolere edilemeyebilir; uzman kontrolünde yeniden denenebilir.
Örnek Günlük Beslenme Listesi:
Kahvaltı: Sebzeli omlet, beyaz peynir, bol yeşillik, 5-6 zeytin, karabuğday veya glutensiz ekmek
Öğle: Zeytinyağlı taze fasulye, pirinç pilavı (şehriyesiz), yoğurt
Ara Öğün: 1 porsiyon meyve + 2 tam ceviz
Akşam: Fırın/ızgara balık veya köfte, bol salata, fırın patates (paketli değil)
Kaymak, diyetin başlamasıyla 24 saat içinde klinik bulguların düzelebileceğini, birkaç ayda kilo alımının sağlanabileceğini ve bağırsak mukozasının iyileşme sürecinin çocuklarda 3-6 ay, yetişkinlerde 1-2 yıl sürdüğünü belirtti.