DİYARBAKIR HABER- Binlerce yıl boyunca farklı dil, din ve kültürlerin bir arada yaşadığı Diyarbakır’ın çok katmanlı toplumsal yapısı, Cumhuriyet’in ilk dönemlerinden itibaren büyük değişim geçirdi. Özellikle 1870–1965 yılları arasındaki nüfus sayımları, kentteki gayrimüslim nüfusta dikkat çekici bir düşüş yaşandığını ortaya koyuyor.
Kentte “Kürt Yahudileri” ya da “Diyarbekir Yahudileri” olarak bilinen Yahudi topluluğu, Çermik Yahudileri ile birlikte 1948’de İsrail Devleti’nin kurulmasının ardından büyük ölçüde Diyarbakır’dan ayrıldı. Bu göç dalgasıyla birlikte şehir, erken Cumhuriyet döneminde daha homojen bir yapıya yönelirken, geçmişin çok kültürlü izlerinin önemli bir bölümü zamanla tahrip oldu ya da tamamen ortadan kayboldu.
İki sinagogdan geriye izler kaldı
Tarihi kayıtlara göre Diyarbakır’da bir dönem iki önemli sinagog bulunuyordu. Bunlardan biri 1416 yılında Çermik’te, diğeri ise Sur içindeki yerleşimde inşa edilmişti.
Bugün Sur ilçesinde, Arap Şeyh Camii arkasında yer alan eski sinagogdan yalnızca birkaç duvar kalıntısı ayakta kalmış durumda. Bir zamanlar Yahudi tüccarların ibadet ettiği bu mekân, bugün sessizliğe bürünmüş halde.
“Tarih tamamen kaybolmaz”
Uzmanlara göre Diyarbakır, geçmişte yalnızca bölgesel bir ticaret merkezi değil; aynı zamanda çok inançlı ve çok dilli yapısıyla Mezopotamya’nın önemli kültür duraklarından biriydi.
Bugün fiziki izlerin büyük kısmı yok olmuş olsa da, kentin çok kültürlü hafızasının tamamen silinmediği vurgulanıyor. Bölgedeki tarih araştırmacıları, bu mirasın belgelenmesi ve korunmasının önemine dikkat çekiyor.
Bir zamanlar ibadet seslerinin yükseldiği yapılarda bugün rüzgâr esiyor. Ancak Diyarbakır’ın çok katmanlı geçmişi, taşlarda ve hafızalarda yaşamayı sürdürüyor.