DİYARBAKIR HABER - Dünya bugün yeni bir yıla girdi. Takvimler değişti, rakamlar yenilendi, umutlar tazelendi. Ancak herkesin diline pelesenk olan “Yeni Yıl” kavramı, sanıldığı kadar basit ve tek tip değil. Tarih boyunca insanlık, zamanı ölçmek ve anlamlandırmak için farklı takvimler, farklı başlangıçlar ve farklı “yılbaşı” günleri belirledi.
Yeni Yıl, bir takvim yılının sona erip yenisinin başladığı kültürel, dini ya da astronomik bir dönüm noktası olarak tanımlanıyor. Günümüzde dünya genelinde 1 Ocak kabul edilse de, bu tarih tarih boyunca her toplum için aynı anlamı taşımadı.
İlk yeni yıl: Antik Babil ve Akitu Bayramı
Bilinen ilk Yeni Yıl kutlamaları yaklaşık 4 bin yıl önce Antik Babil’de yapıldı. Mezopotamya uygarlıkları için yılın başlangıcı, doğanın yeniden canlandığı 21 Mart’tı. “Akitu” adı verilen bu festival, tarım döngüsünün başlamasını ve tanrı Marduk’un kaos güçlerine karşı kazandığı zaferi simgeliyordu. 11 gün süren bu kutlamalar, hem dini hem de siyasi ritüelleri kapsıyordu.
1 Ocak nasıl yılbaşı oldu?
Bugün yılın ilk günü olarak kabul edilen 1 Ocak, Roma İmparatorluğu’nun mirası. Roma İmparatoru Jül Sezar, takvim karmaşasını sona erdirmek amacıyla yılı 12 ay ve 365 gün olarak düzenledi ve yılın başlangıcını 1 Ocak ilan etti. Temmuz ayına da kendi adını vererek “July” ismini bıraktı.
Ocak ayının seçimi ise sembolikti. Ocak (January), iki yüzlü Roma tanrısı Janus’tan adını alır. Janus’un bir yüzü geçmişe, diğer yüzü geleceğe bakar. Bu yönüyle “başlangıçların tanrısı” olarak yeni yıl için ideal bir simgeydi.
Pagan ritüellerden günümüze
Romalılar için yeni yıl, Satürn Bayramı (Saturnalia) ile iç içeydi. Bu dönemde ağaçlar süslenir, evler mumlar ve ışıklarla aydınlatılır, hediyeler verilir ve dilekler tutulurdu. Bu nedenle 1 Ocak geleneğinin kökeni, sanılanın aksine Hristiyanlıktan çok pagan inançlarına dayanıyor.
Takvimler değişti, yeni yıl aynı kalmadı
Hicri, Miladi, Rumi, Celali ve Jülyen takvimleri gibi pek çok farklı zaman sistemi tarih boyunca kullanıldı. 1582 yılında Papa XIII. Gregorius tarafından ilan edilen Gregoryen Takvimi, bugün dünya genelinde en yaygın kullanılan takvim haline geldi. Bu takvimde de yılbaşı olarak 1 Ocak kabul ediliyor.
Ancak buna rağmen dünya hâlâ tek bir “yıl”da birleşmiş değil. Bugün;
Miladi takvime göre 2025,
Hicri takvime göre 1447,
Yahudi takvimine göre 5786,
Çin takvimine göre ise 4723 yılındayız.
Yılın başı neden farklı?
Farklı toplumlar, yılı başlatırken farklı referanslar aldı. Kimi güneşi, kimi ayı esas aldı; kimi dini olayları, kimi tarımsal döngüleri temel kabul etti. Bu nedenle tarih boyunca ilkbahar ve sonbahar, yılın başlangıcı olarak 1 Ocak’tan çok daha fazla tercih edildi.
Bir geceden fazlası
Bugün Yeni Yıl, çoğu insan için sadece bir gece, bir kutlama ya da yeni kararlar anlamına geliyor. Oysa tarihsel açıdan bakıldığında Yeni Yıl; insanlığın zamanı kontrol etme, düzenleme ve anlamlandırma çabasının simgesi olarak binlerce yıllık bir geçmişe sahip.
Takvimler değişse de insanlığın “yeniden başlama” ihtiyacı hiç değişmedi.
