89 yıl sonra gün yüzüne çıkan fotoğraflardan sonra İlke TV’nin ulaştığı tarihçi Dr. Sedat Ulugana, fotoğrafların orijinalliğinin doğrulandığını söyledi. İlke TV’ye konuşan gazeteci Ali Duran Topuz ise fotoğraflarda dikkat çeken nakışlı Dersim çorabının “goreyê rengîn” olduğunu belirterek, bunun Dersim ve Koçgiri kadınlarının sevdikleri kişiler için ördüğü geleneksel bir çorap olduğunu ifade etti.
15 Kasım 1937’de idam edilen Seyit Rıza ve arkadaşlarının idamlarından hemen sonra çekilmiş 6 adet orijinal fotoğrafı ortaya çıktı. Tarihçi Dr. Sedat Ulugana’nın ortaya çıkardığı fotoğraflar ilk kez Stêrk TV’de yayımlandı.
İlke TV olarak, fotoğrafların orijinal olup olmadığına dair sorumuzu yöneltmek üzere Tarihçi Dr. Sedat Ulugana’ya ulaştık. Ulugana, fotoğrafların varlığından yaptığı araştırmalar sırasında haberdar olduğunu söyledi. Uzun süren bir iz sürmenin ardından fotoğrafları bir müzayedede bulduğunu belirten Ulugana, müzayedelerin satışa sundukları materyalin orijinalliğinden hukuken sorumlu olduğunu vurguladı. Fotoğrafları üniversitesindeki fotoğraf uzmanı akademisyenlere de incelettiğini aktaran Ulugana, uzmanların çıplak gözle dahi fotoğrafların orijinal olduğunun anlaşılabildiğini ifade ettiklerini söyledi.
Fotoğraflarda ‘Goreyê Rengîn’ detayı
Fotoğraflarda dikkat çeken detaylardan biri, idam edilenlerden birinin ayaklarındaki çoraplar oldu.
İlke TV’ye konuşan gazeteci Ali Duran Topuz, “Ayağındaki çorabın adı ‘goreyê rengîn’dir. Dersim ve Koçgiri kadınları o çorabı özenle örerler, çorabı verdikleri kişiyi ne kadar sevdiklerini göstermek için bütün hünerlerini konuştururlar” dedi.
Fotoğraflar infazın ayrıntılarını gösteriyor
Ulugana’nın ulaştığı altı fotoğrafın tamamı dönemin “Real Photo Post Card” (RPPC) formatında hazırlanmış orijinal kartpostallar.
Fotoğraflarda darağaçları, idam edilenler, arkalarında sıralanan asker ve jandarmalar ile olayı izleyen sivil kalabalık görülüyor. Bazı karelerde taş kamu binaları, bazılarında ise Buğday Meydanı çevresindeki yapılar yer alıyor. Bu durum infazların farklı noktalarda gerçekleştirildiğine işaret ediyor.
Fotoğraflarda, Seyit Rıza, oğlu ve bir aşiret reisinin yüzleri ile ayaklarının mürekkeple kapatıldığı, fotoğrafların ise yıllar içinde çeşitli fiziksel aşınmalara uğradığı görülüyor.
Kartpostalların arkasındaki notlar
Fotoğrafların arka yüzlerinde “Seyit Rızo”, “Ali Mirzaoğlu” ve “Hasso Seydo” gibi el yazısıyla düşülmüş notlar bulunuyor.
Ayrıca kartların standart “Post Card / Carte Postale” baskılı arka yüzeye sahip olması, bunların muhtemelen yerel bir stüdyo veya seyyar fotoğrafçı tarafından çoğaltıldığını gösteriyor.
İdam edilen 7 kişi
Fotoğraflarda yer aldığı değerlendirilen kişiler şunlar:
Seyit Rıza
Resik Hüseyin (Seyit Rıza’nın oğlu)
Seyit Hüseyin (Kureyşan-Seyhan aşiret reisi)
Fındık Ağa (Yusufanlı Kamer Ağa’nın oğlu)
Hasan Ağa (Demenan aşiret reisi Cebrail Ağa’nın oğlu)
Hasan (Kureyşanlardan Ulkiye’nin oğlu)
Ali Ağa (Mirza Ali’nin oğlu)
Çağlayangil’in tanıklığı fotoğraflarla örtüşüyor
Paksoy’un haberine göre, İhsan Sabri Çağlayangil’in anılarındaki ayrıntılarla fotoğrafların büyük ölçüde örtüşüyor. İhsan Sabri Çağlayangil’in Anılarım (1990) kitabında aktardığı detaylar, fotoğraflardaki planlı kurguyu doğruluyor.
Çağlayangil, idamların Atatürk’ün bölge ziyareti öncesinde hızlandırıldığını, meydanın otomobil farları ve lambalarla aydınlatıldığını, halkın infazı izlemesi için organize edildiğini aktarıyor. Fotoğraflardaki asker dizilişi ve kalabalığın da bu anlatımı desteklediği ifade ediliyor.
