DİYARBAKIR HABER- Diyarbakır’da toplu taşıma sektöründe yaşanan ekonomik darboğaz, direksiyon başındaki şoförlerin geçim mücadelesini her geçen gün daha da ağırlaştırıyor. Artan mazot fiyatları, araç bakım ve tamir giderleri, trafik yoğunluğu, bozuk yollar ve yetersiz kazanç, sektör temsilcilerinin en önemli sorunları arasında yer alıyor.
43 yıldır Diyarbakır’da şoförlük yapan Ömer Kaçar, eski dönemlerle bugünü karşılaştırarak toplu taşıma sektörünün geldiği noktayı anlattı. Emekli olduğu halde geçinemediği için çalışmaya devam ettiğini belirten Kaçar, günlük kazancın büyük bölümünün akaryakıt ve araç giderlerine harcandığını söyledi.
Öz Diyarbakır Gazetesi’ne konuşan Kaçar; zam talebinden öğrenci tarifesindeki sorunlara, trafik keşmekeşinden araçların yenilenememesine, şoförlerin sigorta sorunlarından sektörden ayrılmak zorunda kalanlara kadar birçok başlıkta dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
“Eskiden bu meslek daha kazançlıydı”
43 yıldır Diyarbakır’da şoförlük yapıyorsunuz. Eski dönemlerle bugünü karşılaştırdığınızda toplu taşıma sektöründe nasıl bir değişim görüyorsunuz?
“Eskiden bu meslek daha iyiydi. Bunun en önemli nedeni mazotun daha ucuz olmasıydı. Şimdi mazot çok pahalı. Araç sahiplerinin kazancı kalmadı. Elde edilen para neredeyse tamamen mazota gidiyor. Ben de emekliyim. 23 bin lira emekli maaşı alıyorum ama bu para geçinmeye yetmiyor. Bu nedenle çalışmak zorundayım. Sabah saat 10.00 gibi aracımı alıyorum, gece 23.00-24.00'e kadar direksiyon başında kalıyorum. Bu yaşta bu kadar uzun süre çalışmak kolay değil.”
Diyarbakır trafiğinde bitmeyen yoğunluk: “Her saat sıkışıklık yaşıyoruz”
Diyarbakır trafiğinde toplu taşıma şoförlerinin karşılaştığı en büyük sorunlar neler?
“Trafik sorunumuz çok fazla. Özellikle Balıkçılarbaşı bölgesinde ciddi yoğunluk yaşanıyor. Mardin Kapı tarafından gelen araçlarla diğer güzergâhlardan gelen araçlar aynı noktada birleşince trafik ister istemez sıkışıyor. Üstelik bu yoğunluk sadece belirli saatlerde değil, günün hemen her saatinde yaşanıyor. Şoförler olarak trafikte çok zaman kaybediyoruz. Bu durum hem yolcuları hem de bizi olumsuz etkiliyor.”
Bozuk yollar ve bitmeyen kazılar: “Bir çukur bazen iki ay yapılmıyor”
Trafiğin yanı sıra Diyarbakır’ın yol ve altyapı sorunları da şoförleri etkiliyor mu?
“Elbette etkiliyor. Özellikle Bağlar'ın içine girdiğiniz zaman yolların durumunu görüyorsunuz. Çok fazla çukur var. Bir yer kazılıyor, bazen bir ay, bazen iki ay boyunca yapılmıyor. Bir tamir yapılıyor ama sonrasında üstü zamanında düzeltilmiyor. Bunun nedenini bilmiyorum. Caddelerimiz de dar. Mardin Kapı ve Merkez Mehmet Caddesi gibi bölgelerde sağlı sollu park edilen araçlar nedeniyle geçiş yapmakta zorlanıyoruz. Ne belediye ne de trafik ekipleri bu sorunlarla yeterince ilgileniyor. Bu nedenle sürekli sıkıntı yaşıyoruz”
Araç sahipleri yeni araç alamıyor: “Kredi çekmek bile mümkün değil”
Toplu taşıma araçlarının yenilenmesi konusunda nasıl bir tablo var?
“Bizim durakta yeni araç neredeyse yok. Diğer kooperatiflerde de durumun farklı olduğunu düşünmüyorum. Bizim aracımız 2017 model. Yaklaşık 10 yıldır araçlarımızı yenilemekte ciddi sıkıntı yaşıyoruz. Eskiden araç sahipleri kredi çekerek araçlarını değiştirebiliyordu. Şimdi kredi maliyetleri çok yüksek. İnsan kredi çekse bile geri ödemesini yapamıyor. Araç sahibi bile aracını yenileyemiyorsa kiracı şoförün araç değiştirmesini beklemek mümkün değil. Ben geçmişte 21 yıl boyunca 291 plakalı aracı kiracı olarak çalıştırdım. İki-üç yılda bir araç değiştirebildiğimiz dönemler oldu. Bugün ise araç sahibi bile bunu yapamıyor”
Ulaşım ücretlerine zam şart mı? “50 liranın altında kurtarmıyor”
Son dönemde toplu taşıma ücretlerine zam talebi gündemde. Sizce zam yapılması mevcut sorunları çözer mi?
“Tabii ki zam gerekiyor. Hem vatandaş hem de şoför haklı. Vatandaş da zor durumda, biz de zor durumdayız. Ancak mevcut ücretlerle bu işi sürdürmek çok zor. Şu anda 35 lira olan ücretin en az 50 lira olması gerektiğini düşünüyorum. 50 liranın altında bir ücretle bu giderleri karşılamak mümkün değil. Diğer birçok ilde ulaşım ücretlerine zam yapıldı. Adana, Bursa, İstanbul ve başka şehirlerde yeni tarifeler uygulanıyor. Diyarbakır'da ise hâlâ bekliyoruz. Bize 2027 yılının ocak veya şubat ayında zam yapılabileceği söyleniyor.”
Öğrenci tarifesi ve ücretsiz yolcular: “Bundan da ciddi kaybımız var”
Yolcu tarifeleri konusunda başka hangi sorunlarla karşılaşıyorsunuz?
“Öğrenci tarifesi konusunda da sıkıntılarımız var. Bazı kişiler öğrenci olmadıkları hâlde öğrenci olduğunu söylüyor. Kimlik istediğimizde kimliklerinin olmadığını belirtiyorlar. Günde 50-100 kişi bu şekilde bindiğinde ciddi bir gelir kaybı ortaya çıkıyor. Bunun yanında ücretsiz taşımak zorunda olduğumuz yolcular da var. Yaşlılar ve engelli vatandaşlarımız bulunuyor. Ancak bazen ücretsiz taşınması gereken yolcuların dışında da ücret ödemeyenler oluyor. Şoför olarak yolcuyla tartışmak, insanları araçtan indirmek gibi bir durumumuz da yok. Bu nedenle bu konuda da mağduriyet yaşıyoruz”
Günlük kazanç mazota ve araç giderlerine gidiyor
Bir dolmuşun günlük yakıt ve bakım giderleri düşünüldüğünde şoförün elinde ne kadar kazanç kalıyor?
“Bugün bir araç günde yaklaşık 65-70 litre mazot tüketebiliyor. Bunun maliyeti 6-7 bin lirayı buluyor. Bunun yanında şoförün yemek ve diğer giderleri var. Araçların yağ, bakım, balata ve tamir masrafları da bulunuyor. Ayda en az bir kez bakım yaptırmak gerekiyor. Sadece ön ve arka balata masrafı bile ciddi bir gider oluşturuyor. Bütün bunları hesapladığınızda şoförün elinde fazla bir şey kalmıyor. Sabah çalışmaya başlayan şoförün günlük yevmiyesini bile çıkarması zor. Nöbetçi çalışanlar da ancak kısmen para kazanabiliyor. Kazandığımızın büyük bölümü yine araca ve mazota gidiyor.”
Şoförlerin sigorta sorunu ve sektörden kopuş: “Bu yaştan sonra nereye gideyim?”
Şoförlerin sosyal güvencesi ve sektörde kalma konusunda yaşadığı sorunlar neler?
“Şoförlerin sigortaları da gerektiği gibi yapılmıyor. Ben emekliyim, kendi sigortamı kendim ödeyerek emekli oldum. Ancak birçok şoförün sigortası ya hiç yapılmıyor ya da eksik gün üzerinden yapılıyor. Üç gün, beş gün veya 15 gün sigorta yapılan şoförler var. Bu sektörde yıllarını geçirmiş insanlar artık başka bir iş yapabilecek durumda değil. Ben 43 yıldır bu mesleğin içindeyim. Bu yaştan sonra gidip inşaatta çalışmam mümkün değil. Son 15-20 günde bile işi bırakmak zorunda kalan birkaç kiracı şoför olduğunu biliyorum. İnsanlar geçinemediği için sektörden ayrılmak zorunda kalıyor. Yetkililerin, belediyenin ve kooperatif başkanlarının bu sorunlara çözüm bulmasını istiyoruz”
