DİYARBAKIR HABER- Türkiye, siyasetinden ekonomisine, toplumsal yapısından demokratikleşme tartışmalarına kadar kritik bir dönemden geçiyor. Bir yandan yeniden gündeme gelen çözüm süreci ve toplumsal barış arayışları tartışılırken diğer yandan ekonomik sorunlar, siyasi güven krizi ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran fon tartışmaları ülke gündemindeki yerini koruyor.
Peki, Türkiye yeni bir toplumsal uzlaşıya hazır mı? Çözüm sürecinin kalıcı olması için hangi adımlar atılmalı? Kürtlerin demokratik ve siyasi talepleri nasıl karşılanmalı? Yerel yönetimler görevlerini yerine getirebiliyor mu? Ekonomik ve siyasi krizlerin arkasında hangi yapısal sorunlar bulunuyor?
Öz Diyarbakır Gazetesi olarak bu soruları Anadolu Demokratlar Federasyonu Genel Başkanı Devran Sinanoğlu’na yönelttik.
Sinanoğlu, çözüm sürecinden siyasi sisteme, Kürtlerin toplumsal konumundan yerel yönetimlere, ekonomik krizden ahlaki yozlaşma tartışmalarına kadar birçok başlıkta dikkat çekici açıklamalarda bulundu.
İşte Devran Sinanoğlu ile Türkiye'nin gündemine ışık tutan kapsamlı röportajımız…
Çözüm süreci nasıl tanımlanmalı?
Türkiye’de yeniden tartışılmaya başlanan çözüm sürecini nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce süreç hangi aşamada? Bu sürecin doğru tanımlanması neden önemli?
“Bir insan hastalandığında önce doğru teşhisin konulması, ardından uygun ilacın verilmesi gerekir. Öncelikle teşhisi doğru koymalıyız. Bazıları Kürt meselesi, bazıları Kürt sorunu diyor. Şunu özellikle belirtmek isterim: Kürtler hiçbir zaman sorun olmadı, mesele olmadı. Kavramları doğru kullanmak gerekiyor. Bu süreci Terörsüz Türkiye, kardeşlik, demokrasi veya demokratikleşme başlıkları altında değerlendirebiliriz. Ancak Türkiye'de yalnızca Kürt vatandaşlarımızın değil, Süryanilerin, Romanların ve Arap vatandaşlarımızın da çeşitli sorunları var. Dolayısıyla bu meseleyi yalnızca bir toplumsal kesimin sorunu olarak görmek yerine demokrasi ve eşit vatandaşlık çatısı altında değerlendirmek daha doğru olacaktır. Çözüm sürecini doğru kavramlarla tanımlarsak ve toplumsal mutabakatı sağlayarak halkın önüne getirirsek daha sağlıklı ve kalıcı sonuçlar elde edebiliriz.”
“Sağlam kolonlara İhtiyacımız var”
Bu süreçte devletin, siyasi partilerin ve toplumsal aktörlerin sorumluluğu ne olmalı?
“Bu sorunlar kökleşmiş, geçmişi derinlere uzanan ve toplumsal travmalara neden olmuş sorunlardır. Radikal kararlar, güçlü bir irade, sabır ve kararlılık olmadan çözülmeleri oldukça zor. Her iki tarafta da güvercin kanadı ve şahin kanadı var. Çözüm isteyenler de var, çözüm istemeyenler de. Bu nedenle sağlam adımlar atılmalı. Bu mesele tek bir şahsa veya siyasi partiye indirgenerek yürütülebilecek basit bir mesele değil. Toplumsal mutabakat şart. Diyarbakır, Konya, Kayseri, Trabzon, Hakkâri ve Şırnak gibi siyasetin yoğun yaşandığı şehirlerde halkın temsilcileriyle bir araya gelinmeli. Sivil toplum kuruluşları, muhtarlar, belediye başkanları ve yerel yönetimler bu sürecin içerisinde bulunmalı. Bir evi düşünün, kolonları sağlam değilse ayakta duramaz. Türkiye de hepimizin evidir. Bu evin çatısını onarmaya çalışıyoruz. Bunun için sağlam kolonlara ihtiyacımız var”
“Bu son trendir, Bunu kaçırmayalım”
Daha önce de çözüm girişimleri oldu ancak istenilen sonuç alınamadı. Sizce bu kez başarıya ulaşmak mümkün mü?
“Bu mesele daha önce de denendi ancak maalesef hüsranla sonuçlandı. Şimdi ikinci bir deneme içerisindeyiz. Ben bunu son tren olarak değerlendiriyorum. Bu treni de kaçırırsak bir daha böyle bir fırsatın, böyle bir imkânın Türkiye Cumhuriyeti'nin eline geçeceğini düşünmüyorum. Artık bazı şeylerden vazgeçmemiz gerekiyor. İnsanlar uzaya, başka gezegenlere seyahat ediyor. Biz hâlâ geçmişin kısır tartışmaları içerisinde zaman kaybediyoruz. 21. yüzyıldayız. Konuştuğumuz meselelere bakın. Bu çözümün gerçekleşmesini istemeyen, buradan rant sağlayan kesimler de var. Çünkü bu sorunların devamından ekonomik ve siyasi çıkar elde edenler bulunuyor. Bir tarafta kan dursun diyenler, diğer tarafta kanın devam etmesini isteyenler var. Bu nedenle çok dikkatli olmak gerekiyor.”
Kürtler neden iki siyasi kutup arasına sıkıştırılıyor?
Türkiye’de Kürtlerin siyasi ve toplumsal tercihleri uzun yıllardır belirli kalıplar üzerinden değerlendiriliyor. Bu durumu nasıl yorumluyorsunuz?
“Türkiye'deki Kürtler yıllardır iki kutup arasına sıkıştırıldı. Bir tarafta muhafazakâr olacaksan demokrat veya seküler olmayacaksın anlayışı var. Diğer tarafta seküler veya demokrat olursan muhafazakâr ya da sosyalist olamayacağın düşüncesi dayatılıyor. Oysa bir insan hem muhafazakâr hem sosyalist olabilir. Hem muhafazakâr hem devrimci olabilir. Dünyanın en büyük devrimcileri peygamberlerdir. Peygamberler geldikleri toplumlarda büyük değişimler gerçekleştirmişlerdir. Kürt halkı yalnızca iki siyasi oluşumun veya iki düşüncenin güdümünde yaşayabilecek basit bir topluluk değildir. Bu gömlek artık Kürt halkına dar geliyor. Toplumun bu kalıpları aşması ve kendi tercihlerini özgürce ortaya koyması gerekiyor”
Kayyum uygulamaları ve yerel seçimler siyaseti nasıl etkiliyor?
Kayyum atamaları ve yerel yönetimlerin siyasi performansı konusunda nasıl bir değerlendirme yapıyorsunuz? Önümüzdeki yerel seçimlerde nasıl bir tablo bekliyorsunuz?
“Geçmişte kayyum atandığında HDP'nin oylarının arttığını gördük. Daha sonra DEM Parti döneminde de bu tartışmalar devam etti. Ancak bugün farklı bir tabloyla karşı karşıyayız. Bazı yerlerde kayyum uygulamaları devam ederken bazı yerlerde seçilmiş yönetimler görevde. Genel tabloya baktığımızda siyasi dengelerde değişimler yaşandığını görüyoruz. Bence artık halk yeni bir hikâye dinlemek istiyor. İnsanlar hizmet bekliyor. Yerel yönetimlerin önemli bir bölümü maalesef performans açısından sınıfta kalıyor. Elbette başarılı belediyeler ve başarılı yöneticiler de var. Bunları ayrı tutmak gerekiyor. Önümüzdeki yerel seçimlerde DEM Parti'nin bölgede eskisi kadar rahat bir siyasi tabloyla karşılaşacağını düşünmüyorum. Çünkü artık seçmen yalnızca siyasi söylemlere bakmıyor. Hizmete, liyakate ve yöneticilerin performansına bakıyor. İnsanlar belediyelerden somut hizmet bekliyor. Belediyelerin de bu beklentiye cevap vermesi gerekiyor.”
“Güven Ruh gibidir”
Çözüm sürecinde geçmişten kaynaklanan ciddi bir güvensizlik bulunuyor. Bu güvenin yeniden tesis edilmesi için hangi somut adımlar atılmalı?
“Güven tek taraflı olmaz, karşılıklı olur. Güven ruh gibidir; çıktığı bedene bir daha geri gelmez. Bu nedenle güvenin yeniden tesis edilmesi için öncelikle yasal adımların atılması gerekiyor. Bunun yanında eğitim, sosyal ve ekonomik alanlarda da önemli düzenlemeler yapılmalı. Bölgeye yatırımların gelmesi gerekiyor. Diyarbakır başta olmak üzere bölge illerinde istihdam artırılmalı. İnsanların ekonomik sorunları çözülmeli. Ana dilde eğitim hakkı ve demokratik haklar konusunda toplumun beklentileri dikkate alınmalı. Siyasi nedenlerle cezaevinde bulunan insanların özgürlüklerine kavuşması da güven ortamının oluşmasına katkı sağlayacaktır. Bütün bunlar iyi niyetin göstergesi olacaktır.”
“Selahattin Demirtaş ve siyasi tutukluların özgürlüğüne kavuşturulmalı”
Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ ve diğer siyasi tutukluların durumunun çözüm süreci açısından önemini nasıl değerlendiriyorsunuz?
“Selahattin Demirtaş ve onun gibi siyasi tutukluların bir an önce özgürlüklerine kavuşması gerektiğini düşünüyorum. 2015-2016 yıllarında Ankara'da bulunduğumuz bir dönemde bir büyüğümüzle görüşmüştük. O görüşmede Selahattin Demirtaş için gelecekte Türkiye'nin başbakanı olabilecek kapasitede bir siyasetçi olduğunu söylemişti. Ancak kendisi için ciddi tehlikeler bulunduğunu da ifade etmişti. Birkaç ay sonra Demirtaş tutuklandı. Keşke bunlar yaşanmasaydı. Keşke Demirtaş ve diğer siyasetçiler bugün özgür olsaydı. Bu mesele yalnızca bir kişinin özgürlüğü olarak değerlendirilmemeli. Demokratikleşme, toplumsal barış ve siyasi katılım açısından da ele alınmalıdır”
“Bu Ülke ve Toplum çok Yoruldu”
Uzun yıllardır güvenlik harcamalarına önemli kaynaklar ayrılıyor. Kalıcı bir barış ortamının Türkiye ekonomisine ve bölgeye nasıl yansıyacağını düşünüyorsunuz?
“Bu ülke ve toplum gerçekten yoruldu. Yaklaşık 20-21 aydır çatışmasızlık ortamının devam etmesinin bile ne kadar önemli olduğunu görüyoruz. Artık anneler ağlamıyor, ocaklara ateş düşmüyor. İnsanların ölmediği bir ortamın oluşması başlı başına çok kıymetli. Bir de bu sürecin nihai çözüme ulaştığını düşünün. Türkiye'nin ekonomik olarak nasıl bir noktaya geleceğini hesaplamak gerekiyor. Yıllardır kaynaklarımızın önemli bir bölümü savunma harcamalarına ayrıldı. Bu kaynakların eğitim, sağlık, üretim, istihdam ve yatırımlara yönlendirildiğini düşünün. Türkiye ekonomik anlamda çok daha güçlü bir konuma gelebilir. Bölgeye yatırımların gelmesiyle birlikte Diyarbakır ve çevre iller de önemli bir ekonomik gelişim yaşayabilir.”
Siyasetçilerin bu süreçteki dili nasıl olmalı?
Sürece ilişkin zaman zaman sert açıklamalar ve karşılıklı suçlamalar gündeme geliyor. Siyasetçilere ve topluma nasıl bir çağrıda bulunmak istersiniz?
“Başta siyasiler olmak üzere toplumun hemen hemen her kesimine önemli sorumluluklar düşüyor. Söylemlere ve açıklamalara dikkat etmek gerekiyor. Çünkü bozmak çok kolay, yapmak çok zor. Bir insanı yetiştirmek için yıllarınızı verirsiniz. Bir anne baba evladını büyütmek için gecesini gündüzüne katar. Ancak bir kurşun birkaç saniyede bir hayatı sona erdirebilir. Bu nedenle artık kimsenin ölmediği, insanların huzur içerisinde yaşadığı bir Türkiye'yi inşa etmeliyiz. Yapıcı olmak zorundayız. Bu süreci sabote edecek açıklamalardan ve söylemlerden uzak durmalıyız.”
Fon Krizi Ve Türkiye'nin Siyasi Geleceği
Son dönemde Türkiye gündeminde geniş yankı uyandıran fon krizini nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce yaşananlar yalnızca ekonomik bir skandal mı, yoksa daha geniş bir siyasi hesaplaşmanın parçası mı?
“Bu mesele bir anda ortaya çıkmış bir olay değil. Balon uzun süre şişti ve sonunda bir yerde patladı. Bu, dün paranın yatırıldığı, bugün çekildiği ve akşam da olayın ortaya çıktığı basit bir mesele değil. Uzun zamandır devam eden bir süreçten bahsediyoruz. 800 milyar TL gibi çok büyük bir rakamdan söz ediliyor. Böyle bir rakamın yalnızca birkaç kişiyle açıklanabileceğini düşünmüyorum. Bunun öncesinde de Türkiye gündemine gelen başka ekonomik ve siyasi tartışmalar vardı. Ancak bir süre sonra gündem değişiyor ve toplum önceki konuları unutuyor. Ben bu meseleyi yalnızca ekonomik bir olay olarak değerlendirmiyorum. Bunun siyasi, ekonomik ve kurumsal boyutları da var”
Fon krizinin siyasi sonuçları olabilir mi?
Yaşanan gelişmelerin iktidar içerisinde bir güç mücadelesine veya siyasi hesaplaşmaya işaret ettiğini düşünüyor musunuz?
“Zamanlama açısından da konu bakımından da bunun basit bir mesele olmadığını düşünüyorum. Türkiye'nin mevcut siyasi sistemini de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile Türkiye'nin siyasi kültürü arasında bir uyumsuzluk yaşandığını düşünüyorum. Sayın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da bazı gelişmeler karşısında yalnızlaştırıldığını ve bazı olayların kontrolünden çıktığını görüyoruz. Kendisinin de beklemediği kişilerin bu işin içerisinde olduğunu ifade etmesi dikkat çekiciydi. AK Parti'nin de kendi içerisinde bir değerlendirme ve yenilenme yapması gerektiğini düşünüyorum. Bu nedenle fon krizine tek bir pencereden bakmamak gerekiyor. Mesele çok boyutlu”
Türkiye'nin siyasi sisteminde nasıl bir değişime ihtiyaç var?
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve parlamenter sistem tartışmaları yeniden gündeme geliyor. Sizce Türkiye'nin ihtiyacı olan yönetim modeli nedir?
“Türkiye'nin siyasi kültürüyle mevcut sistem arasında bir uyumsuzluk yaşadığını düşünüyorum. Türkiye'nin oturmuş, kurumsal ve sürdürülebilir bir sisteme ihtiyacı var. Fransa, Amerika veya Japonya gibi ülkelerin siyasi sistemlerine baktığımızda kurumsallaşmanın önemini görüyoruz. Türkiye'de ise sistem tartışmaları devam ediyor. Ne parlamenter sistem tam anlamıyla oturmuş ne de mevcut sistemin bütün sorunları çözdüğünü söyleyebiliriz. Bir ülkede sistem sağlıklı çalışırsa birçok sorun daha kolay çözülebilir. Ayrıca sivil toplum kuruluşlarının, bilim insanlarının, meslek örgütlerinin ve aydınların yönetim süreçlerine daha fazla katılması gerekiyor.”
Sivil toplum kuruluşları yönetimde daha etkin olmalı mı?
Gelişmiş ülkelerde sivil toplum kuruluşları ve meslek örgütleri kamu politikalarının hazırlanmasında etkili oluyor. Türkiye'de bu mekanizma nasıl güçlendirilebilir?
“Birinci dünya ülkelerinde doktorların, mühendislerin, yazarların, ziraatçıların ve farklı meslek gruplarının temsilcileri bir araya gelerek hükümetlere yol haritaları sunuyor. Eksikleri belirliyor, çözüm önerileri hazırlıyor ve hükümetlere reçete veriyorlar. Türkiye'de de bu anlayışın güçlenmesi gerekiyor. Bilim insanları, kültür insanları, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşları yönetime katkı sunabilmeli. Bir insanın fikrinden dolayı, topluma zarar vermediği sürece cezaevine girmemesi gerekir. İnsanlar düşüncelerini özgürce ifade edebilmelidir.”
Türkiye'de adalet ve toplumsal değerler konusunda nasıl bir tablo var?
Ekonomik ve siyasi sorunların yanında adalet duygusunun da tartışıldığı bir dönemdeyiz. Sizce Türkiye'de toplumun adalet algısı neden bu kadar önemli?
“Bence burada çok ciddi bir çelişki yaşıyoruz. Bazen düşüncesini açıklayan insanlar cezalandırılırken ekonomik suçlarla gündeme gelen bazı kişiler toplumda büyük ilgi görebiliyor. Ben bunu doğru bulmuyorum. Bugün dürüst insanların yalnız kaldığını, bazı kişilerin ise yaptıkları yanlışlara rağmen kalabalıklar tarafından desteklenebildiğini görüyoruz. Toplumun adalet anlayışını yeniden gözden geçirmesi gerekiyor. Küçük yanlışları yapanlar cezalandırılırken büyük yanlışların görmezden gelinmesi kabul edilebilir bir durum değil.”
Toplumsal ahlak, sosyal medya ve gelecek
Son dönemde ekonomik ve siyasi sorunların yanı sıra toplumsal yozlaşma ve ahlaki değerler de tartışılıyor. Sizce Türkiye'de ciddi bir ahlaki çöküntü yaşanıyor mu?
“Kesinlikle ciddi bir ahlaki çöküntü yaşadığımızı düşünüyorum. Ekonomik sorunları çözebilirsiniz. Siyasi sorunları çözebilirsiniz. Eğitim ve sağlık alanındaki eksiklikleri giderebilirsiniz. Ancak ahlak bozulduğu zaman bir toplumu yeniden toparlamak çok daha zor hale gelir. Bugün toplumda ciddi bir değer kaybı yaşanıyor. Bunun nedenlerinden biri de telefon ve sosyal medya. İnsanlar artık okumuyor. Okumayan bir toplum haline geldik. Daha da kötüsü, bilmediğimizi de kabul etmiyoruz. Türkiye'de hiçbir şey bilmediği halde her şeyi bildiğini zanneden bir toplum oluşuyor.
Sosyal medya çağında bilgiye ulaşmak kolaylaştı ancak bilgi kirliliği de arttı. Bu durumun toplumsal düşünce yapısına etkileri neler?
“Sosyal medya hayatımızın önemli bir parçası haline geldi. Ancak bu mecraların doğru kullanılmaması ciddi sorunlara neden oluyor. İnsanlar okumadan, araştırmadan ve doğruluğunu sorgulamadan birçok bilgiyi kabul ediyor. Cehaletin en tehlikeli tarafı, insanın bilmediğini bilmemesidir. Bugün toplumun önemli bir bölümünde böyle bir sorun görüyoruz. İnsanların yeniden okumaya, araştırmaya, sorgulamaya ve düşünmeye yönelmesi gerekiyor.”
“Türkiye’nin Kısır tartışmalardan kurtulması gerekir”
Röportajımızın sonunda hem Diyarbakır'a hem bölge halkına hem de Türkiye kamuoyuna vermek istediğiniz mesaj nedir?
“Türkiye'nin artık kısır tartışmalardan kurtulması gerekiyor. Toplumsal barışın, demokrasinin, eşit vatandaşlığın ve özgürlüklerin güçlendirilmesi gerekiyor. Diyarbakır başta olmak üzere bölgemizin ekonomik kalkınmaya, istihdama, fabrikalara ve yatırımlara ihtiyacı var. Siyasetçilerin de yerel yönetimlerin de halkın beklentilerini dikkate alması gerekiyor. Artık insanlar kavga değil, huzur istiyor. Ayrışma değil, kardeşlik istiyor. Siyasi tartışmalardan çok hizmet görmek istiyor. Türkiye bu fırsatı değerlendirmeli. Çünkü kalıcı barış yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin de meselesidir”
