DİYARBAKIR HABER - 21.500 baş manda varlığıyla Türkiye'de ikinci sırada yer alan Diyarbakır'da sektör temsilcileri, mozzarella üretim tesisi kurulmasının bölge ekonomisine önemli katkı sunacağını belirtiyor.
Türkiye'de manda varlığı bakımından ikinci sırada yer alan Diyarbakır'da, hava sıcaklıklarının 40 derecenin üzerine çıkmasıyla birlikte manda sürülerinin su mesaisi başladı. Ter bezleri bulunmayan mandaların sağlıklı kalabilmesi ve süt veriminin korunabilmesi için günün en sıcak saatlerinde saatlerce suda kaldığını belirten Diyarbakır Manda Yetiştiricileri Birliği Saha Görevlisi Ziraat Mühendisi Muharrem Çetinkaya, sektörün en büyük sorunlarının çoban eksikliği, mera yetersizliği ve pazarlama olduğunu söyledi. Çetinkaya, manda sütünden üretilen Mozzarella peynirinin bölgede markalaşması için fabrika kurulması çağrısında bulundu.
Diyarbakır'da Silvan, Hazro, Sur, Yenişehir, Kayapınar, Bağlar, Çınar ve Bismil ilçelerinde sürdürülen manda yetiştiriciliğinde bu yıl yağışların yeterli olması nedeniyle su sıkıntısı yaşanmadı. Sabahın erken saatlerinde otlamaya çıkan sürüler, günün en sıcak bölümünü dere yatakları ve su birikintilerinde geçiriyor.
Mandaların suya girmesinin bir tercih değil, biyolojik bir zorunluluk olduğunu ifade eden Çetinkaya, "Mandaların köpekler gibi ter bezleri bulunmuyor. Bu nedenle yaz aylarında vücut ısılarını dengeleyebilmeleri için günde en az 4-5 saat suda kalmaları gerekiyor. Sabah saat 04.00-05.00 arasında otlamaya başlayan hayvanlar, yaklaşık 6-7 saat sonra suya girerek birkaç saat burada kalıyor. Aşırı sıcaklar hayvanlarda strese neden oluyor. Bu durum süt verimini düşürdüğü gibi gebelik döneminde olumsuz sonuçlara da yol açabiliyor. Bu nedenle uygun refah koşullarının sağlanması büyük önem taşıyor" dedi.
İlkbaharda otların yeşermesiyle süt veriminin arttığını belirten Çetinkaya, bu dönemde ağırlıklı olarak peynir üretildiğini, yaz aylarında ise yoğurt ve kaymak üretiminin öne çıktığını söyledi.
2022 yılında Tarım ve Orman İl Müdürlüğü ile Milli Eğitim Bakanlığı iş birliğiyle hayata geçirilen "Kırsalda Kadınlar Mozzarella Peyniri Üretiyor" projesini hatırlatan Çetinkaya, proje kapsamında 41 kadın kursiyere manda sütünden Mozzarella peyniri üretimi eğitimi verildiğini belirtti.
Üretilen peynirin televizyon programlarında da ilgi gördüğünü dile getiren Çetinkaya, "Kadınlarımız bugün kendi ihtiyaçları için üretime devam ediyor. Ancak Mozzarella için kentte yeterli pazar oluşturulamadı. Kooperatifleşme konusunda da istenilen başarı sağlanamadı. Bölgemizde yer tahsisi yapılarak Mozzarella üretimine yönelik bir fabrikanın kurulmasını istiyoruz. Böylece hem üretici kazanacak hem de Diyarbakır markalaşacak" diye konuştu.
Sektörün en önemli sorunlarından birinin çoban eksikliği olduğunu vurgulayan Çetinkaya, genç nüfusun köylerde kalmak istemediğini belirterek, "Sosyal güvence ve yaşam koşullarının yetersizliği nedeniyle gençler farklı sektörlere yöneliyor. Çobanlık mesleği giderek yok oluyor. Bunun yanında meraların daralması, yem maliyetlerinin artması ve pazarlama sorunları yetiştiriciyi olumsuz etkiliyor" ifadelerini kullandı.
Birlik olarak yetiştiricilere yönelik saha çalışmalarını sürdürdüklerini kaydeden Çetinkaya, malak kimliklendirme, aşılama, küpeleme ve suni tohumlama çalışmalarının düzenli olarak yürütüldüğünü söyledi. Toplanan verilerin ise "Manda Yıldızı" isimli yazılımla kayıt altına alındığını belirten Çetinkaya, "Bu sistem sayesinde Anadolu mandalarının süt ve et verimini artırmayı, sürülerin genetik yapısını geliştirmeyi ve soy kütüğünü dijital ortamda takip etmeyi hedefliyoruz" dedi.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2025 verilerine göre Diyarbakır, 21.500 baş manda varlığıyla Samsun'un ardından Türkiye'de ikinci sırada yer alıyor.
Uzmanlar, A2 beta-kazein proteini içeren manda sütünün yüksek kalsiyum, protein ve A vitamini bakımından zengin olduğunu, manda etinin ise sığır etine göre daha düşük yağ ve kolesterol içerdiğini belirtiyor. Dünyaca ünlü "Mozzarella di Bufala" peynirinin de geleneksel olarak yüzde 100 manda sütünden üretildiği ifade ediliyor.
