DİYARBAKIR HABER- Yeni eğitim-öğretim yılı öncesinde milyonlarca öğrenci yeniden okul heyecanı yaşarken, özellikle anaokulu ve ilkokul birinci sınıfa başlayacak çocuklar için yeni bir dönem başlıyor. Çocukların ilk kez ebeveynlerinden ayrılarak farklı bir sosyal çevreye girmesi, bazı çocuklarda kaygı ve uyum sorunlarına neden olabiliyor.
Peki çocukların okula daha kolay uyum sağlaması için aileler nelere dikkat etmeli? Tatil döneminin ardından okula dönmekte zorlanan çocuklar için nasıl bir yol izlenmeli? Okula gitmeyi reddetmenin altında hangi sorunlar yatabilir?
Bu soruları Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Uzmanı Dr. Hüseyin Tunca ile konuştuk.
Okula ilk kez başlayan çocuklarda uyum süreci
Hocam, önümüzdeki pazartesi okullar açılıyor. Özellikle anaokulu ve ilkokul birinci sınıfa başlayacak çocuklar için yeni bir dönem başlıyor. Bu çocuklarda okula uyum sorunu yaşanabiliyor. Aileler bu süreçte nelere dikkat etmeli?
“Burada aslında iki grubu birbirinden ayırmak gerekiyor. Birincisi okula yeni başlayacak çocuklar, ikincisi ise daha önce okula devam etmiş ve tatilin ardından yeniden eğitim hayatına dönecek çocuklar. Anaokuluna ve ilkokula yeni başlayacak çocuklar, genellikle ilk defa ebeveynlerinden uzaklaşıyor. Çocuklar çoğunlukla anne ve babalarının yanında, kendilerini güvende hissettikleri, bildikleri bir ortamda vakit geçiriyorlar. Ancak okula başladıklarında ilk defa bir öğretmenle, kendi yaş grubundaki farklı çocuklarla ve yeni bir çevreyle karşılaşıyorlar. Bu durum çocuk açısından kaygı verici olabilir. Ancak bunun belli ölçüde normal olduğunu kabul etmek gerekiyor”
Peki aileler bu uyum sürecini daha sağlıklı geçirmek için ne yapabilir?
“Özellikle ilk haftayı çok iyi değerlendirmek gerekiyor. Aileler, çocukları okula başladığında ilk hafta mümkün olduğunca onlara eşlik ederek okula götürebilir. Çocuğu öğretmeniyle tanıştırmak, arkadaşlarıyla vakit geçirirken yanında bulunmak ve öğretmeniyle sağlıklı bir iletişim kurmasına yardımcı olmak önemli. Çocuk, ilk hafta içerisinde anne ve babasının eşliğinde öğretmeniyle ve arkadaşlarıyla sağlıklı bir bağ kurabilir ve etkileşim geliştirebilirse, sonraki süreç çok daha sağlıklı ilerleyebilir”
Tatil sonrası okula dönüş ve akran zorbalığı
Daha önce okula devam eden çocuklarda da tatil sonrasında okula uyum sorunu yaşanabiliyor. Özellikle üç aylık yaz tatilinin ardından çocukların yeniden düzenli bir programa dönmesi zor olabiliyor. Aileler nasıl bir yol izlemeli?
“Yaz döneminde kurallar biraz esneyebiliyor. Çocuğun uyanma ve uyuma saatleri değişiyor, oyun ve eğlence daha ağırlıklı bir süreç haline geliyor. Birdenbire çocuğun düzenini değiştirmek doğru değil. Örneğin gece geç saatlerde uyuyan ve sabah 10.00-12.00 arasında uyanan bir çocuğun bir anda sabah 07.00-08.00'de kalkmasını beklemek zor olabilir. Bu nedenle ailelerin okul başlamadan önce kademeli olarak okul düzenine geçmesi gerekiyor. Çocuğun uyanma saatini yavaş yavaş erkene çekmek, okul çantasını ve kıyafetlerini hazırlamak, öz bakım becerilerini yeniden düzenlemek gibi günlük rutinler birlikte çalışılabilir. Böylece çocuk okula başladığında yeni düzene daha kolay adapte olabilir.”
Peki okula gitmek istememenin nedeni her zaman tatil sonrası yaşanan uyum sorunu mudur?
“Hayır. Eğer çocuk okul döneminde akran zorbalığı yaşamışsa, arkadaşlarıyla veya öğretmeniyle ciddi bir problem olmuşsa, okulda farklı bir sorun varsa ya da ders başarısızlığı nedeniyle yoğun kaygı yaşıyorsa, okula başlarken yine ciddi bir direnç gösterebilir. Özellikle daha önce başarılı ve okula uyumlu olan bir çocuk birdenbire okula gitmek istemiyorsa ve okul saati geldiğinde yoğun kaygı yaşıyorsa, bunun altında akran zorbalığı yatıyor olabilir”
Akran zorbalığı yaşayan bir çocuğun okuldan uzaklaştırılması ya da okulunun değiştirilmesi çözüm olur mu?
“Biz öncelikle çocuğun okula gitmemesinden ziyade, yaşadığı sorunu okul ortamında çözmeye çalışıyoruz. Çünkü çocuk yaşadığı kaygı ve korkuyla o ortamda baş etmeyi öğrenemezse, sadece okul değiştirmek veya okula ara vermek sorunu ortadan kaldırmayabilir. Çocuğun kaygıları ve korkuları ele alınmalı. Eğer baş etme stratejilerinde bir problem varsa bunlar üzerinde çalışılmalı. Zorba bir çocukla karşılaştığında nasıl mücadele edeceği, nasıl sınır koyacağı ve nasıl yardım isteyeceği konusunda gerekli stratejiler geliştirilmelidir”
“Okul Reddi” Konusunda Ailelere Kritik Uyarı
Hocam, son olarak okula yeni başlayacak çocukların ailelerine ne söylemek istersiniz?
“Öncelikle ailelerin şunu kabul etmesi gerekiyor: Okulun ilk döneminde çocukların bir miktar zorlanması normaldir. Çocukların çoğu bir veya iki hafta içerisinde okula uyum sağlayacaktır. Ancak bazı çocuklarda süreç daha ağır seyredebilir. Eğer okul saati geldiğinde çocuk yoğun karın ağrısı yaşıyorsa, ağlama nöbetleri geçiriyorsa, okula gitmek için ciddi direnç gösteriyorsa, geceden uyku sorunları yaşamaya başladıysa, okula götürülemiyorsa veya okulda ebeveyni yanında olmadan bulunamıyorsa, burada artık sorunun büyüdüğünü düşünmek gerekiyor.”
Bu belirtiler görüldüğünde aileler ne yapmalı?
“Böyle bir durumda süreç daha fazla uzatılmadan bir uzmandan profesyonel destek alınması önemli. Çünkü bu tür sorunlar ne kadar uzun sürerse, çözülmesi de o kadar zorlaşabiliyor. Okul reddi, okula gitmek istememe veya yoğun okul kaygısı bir iki hafta içerisinde azalmıyorsa ve bahsettiğimiz belirtiler eşlik etmeye başladıysa, hızlı bir şekilde bir uzmana başvurmak gerekiyor. Erken müdahale çok önemli. Sorun uzadığında çocuğun eğitim hayatından daha uzun süre uzak kalması söz konusu olabilir”
Yani ailelerin özellikle ilk haftalarda çocuklarını yakından takip etmesi gerekiyor diyebilir miyiz?
“Kesinlikle. Çocuğun yaşadığı zorluğu küçümsememek, onu zorlamak yerine anlamaya çalışmak ve gerektiğinde profesyonel destek almak gerekiyor. Özellikle okul reddi ve yoğun kaygı belirtilerinde erken müdahale, sürecin daha sağlıklı ilerlemesi açısından büyük önem taşıyor”
